เป็นคนเมืองมันยาก เมื่อเข้าสู่ภาคฤดูฝุ่น

การเกิดฝุ่น PM2.5 ในเมืองเกิดจากการเผาไหม้ หรือ ปัจจัยเชิงอุตุนิยมวิทยาอย่างเดียวจริงไหม?

วันนี้ Urban studies lab ขอนำเสนอ City scope คอลัมน์ ที่อยากจะนำเสนอและแสดงผลข้อมูล (Data Visualization) ที่น่าสนใจของปัจจัยการเกิดฝุ่นในเมือง ผ่านแว่นขยายของนักวิจัย เพื่อนำเสนอ insight ที่ได้จากการค้นคว้าและกระบวนการทำงานวิจัยต่าง ๆ ของเรา

.

เมื่อการเป็นคนเมืองต้องเผชิญ กับ เงื่อนไขของการเกิดฝุ่นในเมืองที่เกินกว่าจะควบคุมได้ ได้เพียงแต่รอให้ฤดูฝุ่นหมดไป หรือ ใส่หน้ากากป้องกันตัวเองเท่านั้น ซึ่งปัจจัยที่มาของฝุ่น อาจะไม่ได้มาจากปัจจัยเชิงอุตตุนิยมวิทยาเพียงอย่างเดียว (Regional and Weather-Related Influence) ในทางกลับกัน อีกหนึ่งปัจจัยในเชิงพื้นที่เมือง (Urban and Environmental Factors) ก็มีความสำคัญไม่แพ้กัน

.

City scope ขอแบ่งปัจจัยเชิงพื้นที่เมืองเพื่อง่ายต่อความเข้าใจดังนี้

.

1.ปรากฏการณ์เกาะความร้อนในเมือง (Urban heat island : UHI)- เกิดได้จากหลายสาเหตุ เช่น การมีพื้นที่ดาดเเข็ง(Hard scape) มากเกินไป หรือ ปัญญาจราจรติดขัดหนาแน่น และ ปริมาณรถยนต์บนท้องถนนที่มากเกินไป (traffic pollution) ส่งผลให้เกิดการกักเก็บและคลายความร้อนจนเกิดเป็นจุดความร้อน (Hot spot) ที่ส่งผลให้กักเก็บฝุ่นฯจุดความร้อน (Hotspot) ที่กักฝุ่นในพื้นที่เมืองจนทำให้ฝุ่นไม่สามารถระบายออกไปยังชั้นบรรยากาศได้

.

2.ปรากฏการณ์หุบเขาเมือง (Street Canyon Effect) ปรากฏการณ์นี้เกิดจาก การมีอาคารสูงระฟ้า จำนวนมากในพื้นที่เมือง ส่งผลให้เกิดพื้นที่ขาดการไหลผ่านของกระแสลม และก่อให้อากาศบริเวณนั้นไม่ถ่ายเทจนกลายเป็นแหล่งการดักฝุ่นในพื้นที่แออัด เช่น ถนนสายหลักในย่านพาณิชยกรรมสำคัญ ถูกอาคารสูงบังลมจนทำให้พื้นที่อบอวนไปด้วยฝุ่นที่ไม่ถูกระบาย

.

3.การขาดแคลนพื้นที่สีเขียวในเมือง (Green space shortage) การมีพื้นที่สีเขียวในเมืองที่เพียงพอสามารถช่วยลดอุณหภูมิของเมืองได้ โดยเฉพาะการมีพื้นที่ต้นไม้ใหญ่ให้ร่มเงา และการมีพื้นที่สวนสาธรณะที่ใช้งานได้จริง จะช่วยบรรเทาการจุดความร้อนเมือง (Hotspot) จากปัจจัยที่ 1 ได้

.

จากปัจจัยด้านอุณหภูมิ และกระแสลมที่ส่งผลกับปรากฏการณ์กักฝุ่นในพื้นที่เมืองจนเกิดเป็นสภาวะที่เรียกว่า “ฝาชีคลอบ” ซึ่งส่วนหนึ่งมีสาเหตุมาจาก การออกแบบเมืองในปัจจุบันยังไม่รองรับสภาวะดังกล่าว รวมไปถึงการมีปัจจัยเกิดฝุ่นที่มากเกินจะควบคุม

.

พวกเราจึงสรุปแนวโน้มช่วงเวลาที่มีปริมาณฝุ่นมากที่สุดออกมาคือเวลา 4.00 น. - 8.00 น. (ตี4 - 8โมงเช้า) จะมีปริมาณฝุ่นมากเป็นพิเศษเกิดจากแหล่งกำเนิดฝุ่นในชั่วโมงเร่งด่วน (Rush hour) และ อุณหภูมิพื้นผิวที่แตกต่างกับชั้นบรรยากาศส่งผลให้ฝุ่นลอยตัวลงต่ำ โดยอ้างอิงข้อมูลจากเก็บข้อมูลสถิติจากเครื่องตรวจวัดคุณภาพอากาศขนาดเล็กภายใต้โครงการ Breath Bangkok ร่วมกับเครื่องตรวจวัดคุณภาพอากาศของสำนักสิ่งแวดล้อม กรุงเทพมหานคร

.

• 

• 

• 

• 

• 

• 
• 
• 
• 
• 

แม้ว่า ปัจจัยเชิงพื้นที่เมืองจะเป็นหนึ่งสาเหตุของการดักให้ฝุ่นให้อยู่นานขึ้น แต่การรับมือกับปัญหาฝุ่นควรจะ เน้นมองภาพรวมร่วมกัน ไม่ว่าจะเป็น ปัจจัยเชิงอุตุนิยามวิทยา และ ปัจจัยอื่นๆร่วมด้วย เพื่อแก้ไขปัญหาได้อย่างคลอบคลุม และ เราหวังว่าการศึกษาของ City scope จะเป็นหนึ่งกระบอกเสียง ที่จะส่งต่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง นำไปปรับปรุง พัฒนาเชิง นโยบาย และ กายภาพ ควบคู่ไปกับ เปิดเผยฐานข้อมูลให้แก่ภาคประชาชนได้เข้าใจปัญหาเชิงลึกมาขึ้น

.

แหล่งที่มาของข้อมูล การวิเคราะห์ คือ ภายใต้โครงการการบูรณาการข้อมูลคุณภาพอากาศ ข้อมูลสุขภาพ และข้อมูลชุมชนเพื่อพัฒนาการบริหารคุณภาพอากาศระดับเขตอย่างครอบคลุม ได้ทำการติดตั้งเครื่องตรวจวัดคุณภาพอากาศขนาดเล็ก ในพื้นที่ ชุมชน 15 ชุมชน 15 เขต (1 เขต 1 ชุมชน) เพื่อทำการตรวจวัดค่าฝุ่น

.

 #UrbanStudiesLab #นโยบายอากาศสะอาด #งานวิจัย  #พรบอากาศสะอาด #ฝุ่นวันนี้ #ฝุ่นpm25 #นโยบาย  #Banngkokinside #Cityscope #USLBangkok